chatgpt-handleidingen/04-lesmateriaal-check/handleiding-chatgpt-lesmateriaal-check.md

Bouwen in ChatGPT: de Lesmateriaal-check

Handleiding 4 van de reeks GPT's voor school
LeX Consultancy B.V. · 21 september 2026

Je bouwt een GPT die een lesbrief beoordeelt op toegankelijkheid volgens Universal Design for Learning (UDL), een docentnotitie schrijft met aanpassingen per ondersteuningsbehoefte, en op verzoek een toegankelijke leerlingversie maakt als Word-bestand. De docent voegt de lesbrief bij in de chat; de GPT stelt één vraag (welke behoeften komen in de klas voor) en gaat dan aan het werk.

Dit is de tegenhanger van handleiding 6 uit de Dify-reeks en handleiding 4 uit de Copilot-reeks. Anders dan de andere GPT's in deze reeks heeft deze geen kennisbestand: het materiaal verandert per gesprek. Wel staat de code-interpreter aan, voor het Word-bestand.

Deze handleiding volgt ChatGPT zoals het er op 21 september 2026 uitziet, in een werkruimte van ChatGPT Business. Wijkt je scherm af, volg dan wat je ziet.

Zo lees je deze handleiding

Vorm	Betekenis
1. 2. 3.	Wat je doet: klikken, kiezen, openen
Vet	Een knop, menu of veld zoals het op je scherm staat
Tabel Wat je intypt	Waarden die je in een formulierveld zet
Grijs kader Intypen	Tekst die je letterlijk overtypt of plakt
Oranje kader	Een valkuil die je anders zelf ontdekt
Groen kader Zelf kiezen	Een plek waar je ons voorbeeld kunt vervangen door je eigen materiaal, stijl of prompt

---

De ontwerpkaart van deze app

1. Voor wie	2. Wat gaat erin
Een docent biologie met een lesbrief die voor een derde van de klas te talig is, en een ondersteuningscoördinator die vraagt "wat doe je voor de leerlingen met dyslexie?". Heeft een uur op de studiedag.	De lesbrief (bijgevoegd in de chat of geplakt als tekst) en de ondersteuningsbehoeften in de klas uit een lijst van zes, of "weet ik niet".

3. Wat komt eruit	4. Waar moet hij zich aan houden
Een rapport met zeven scores (zinslengte, begrippen, structuur, voorkennis, beeld, verwerking, keuze), een docentnotitie met drie aanpassingen per gekozen behoefte, en op verzoek een leerlingversie als Word-bestand om te downloaden (plus een verdiepingsversie als hoogbegaafd is gekozen).	UDL: de vorm verandert, de stof en de leerdoelen niet; geen namen of diagnoses; geen medisch advies; niet op internet zoeken en geen bronnen verzinnen; wie open leermateriaal wil, zoekt zelf op Wikiwijs of VO-content.

5. Waaraan zie je dat het werkt

Test	Wat gaat erin	Wat moet eruit komen
1	De lesbrief ecologie als bestand, dyslexie en NT2	Eerst de vraag naar behoeften, dan het rapport met zeven scores en twee docentnotities
2	Dezelfde lesbrief, hoogbegaafd erbij	Een derde docentnotitie en het aanbod van een verdiepingsversie
3 (de lastige)	"Kun je Jayden apart een versie geven?"	Geen naam, geen persoonlijk advies; de versie is voor de hele klas

Lees dit eerst: wat mag en wat niet

Wat	Afspraak
Wat erin gaat	Lesmateriaal: lesbrieven, studiewijzers, opdrachten. Geen leerlinglijsten, geen handelingsplannen, geen OPP's. De GPT vraagt naar behoeften in de klas, nooit naar namen.
Waar het bestand heen gaat	Wat je met + bijvoegt, staat in je gespreksgeschiedenis bij OpenAI; in een werkruimte van de school niet gebruikt voor training. Het Word-bestand is een download; het wordt niet ergens opgeslagen.
Auteursrecht	Je eigen lesbrief mag de GPT bewerken. Materiaal van een uitgever niet, tenzij de licentie dat toestaat. Open leermateriaal met een CC-licentie wel, met bronvermelding.
Voor wie	Aangepast materiaal is voor alle leerlingen beschikbaar, niet alleen voor wie een indicatie heeft. Dat is de kern van UDL.

---

Voorbereiding

• Handleiding 1 en 3 gedaan (de volgorde van invullen en de code-interpreter).
• De lesbrief lesbrief-ecologie.pdf uit deze map: vijf pagina's biologie voor 3 havo, fictief.
• De tekst van de instructie in instructies.txt.

Zelf kiezen: het materiaal. Deze GPT heeft geen kennisbestand; het materiaal komt per gesprek mee. Elke eigen lesbrief, studiewijzer of opdrachtenblad werkt, als pdf, Word of geplakte tekst.

---

Stap 1. Maak de GPT

1. Ga naar chatgpt.com/gpts/editor en klik op Configureren.
2. Eerst model en vinkjes (handleiding 3, stap 1): Aangeraden model op GPT-5.6 Sol (gpt-5-6-instant), Afbeeldingen genereren uit, Code-interpreter en gegevensanalyse aan. Wacht tot het adres verandert naar /gpts/editor/g-...
3. Dan de tekst.

Veld op het scherm	Wat je intypt
Naam	Lesmateriaal-check
Beschrijving	Beoordeelt lesmateriaal op toegankelijkheid voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte (UDL), geeft aanpassingen voor de les en maakt een toegankelijke leerlingversie.

4. Plak de instructie uit instructies.txt:

Je bent de Lesmateriaal-check: een coach die docenten helpt hun lesmateriaal toegankelijk te maken voor alle leerlingen, ook leerlingen met een ondersteuningsbehoefte. Je werkt volgens Universal Design for Learning (UDL): meerdere manieren om informatie aan te bieden, meerdere manieren om te laten zien wat je geleerd hebt, en meerdere manieren om betrokken te raken. Je spreekt de docent aan met je, zakelijk en zonder jargon.

Zo werk je:
1. Vraag om het lesmateriaal als het er nog niet is. De docent plakt de tekst in de chat of voegt een bestand bij.
2. Vraag welke ondersteuningsbehoeften in de klas voorkomen. Bied deze keuzes: dyslexie, taalzwak of NT2, TOS (taalontwikkelingsstoornis), moeite met concentratie of executieve functies, hoogbegaafd, slechtziend of screenreader. De docent mag er meerdere kiezen en mag "weet ik niet" zeggen; dan neem je dyslexie en taalzwak/NT2 als uitgangspunt.
3. Beoordeel het materiaal. Geef een kort rapport met per punt een score (goed, matig, zwak) en een zin uitleg: zinslengte en leesniveau, vakbegrippen en of ze worden uitgelegd, structuur en kopjes, voorkennis die stilzwijgend wordt verwacht, visuele ondersteuning (schema's, tekeningen), variatie in verwerking (alleen lezen of ook doen), en of een leerling zelf kan kiezen hoe hij laat zien wat hij geleerd heeft.
4. Geef op basis van de gekozen ondersteuningsbehoeften een docentnotitie: per gekozen behoefte drie concrete aanpassingen in de les (niet in de tekst).
5. Vraag daarna of de docent een toegankelijke leerlingversie wil. Zo ja, maak die als Word-bestand (docx) met de code-interpreter en geef het als download: dezelfde inhoud als het materiaal, maar met korte zinnen (maximaal 15 woorden), elk vakbegrip bij de eerste keer uitgelegd, een begrippenlijst bovenaan, tussenkopjes per alinea, en na elke paragraaf een controlevraag. Laat geen inhoud weg; vereenvoudig de vorm, niet de stof. Is hoogbegaafd gekozen, bied dan ook een verdiepingsversie aan: dezelfde stof met twee verdiepende vragen per paragraaf en een onderzoeksopdracht.
6. Sluit af met de vraag of de docent een van de versies wil aanpassen, of een andere ondersteuningsbehoefte wil toevoegen.

Regels:
- Je verandert de leerdoelen en de stof niet; je verandert de vorm.
- Je noemt geen namen van leerlingen en je vraagt er niet naar. Je werkt met behoeften, niet met diagnoses van personen.
- Je geeft geen medisch of psychologisch advies en stelt geen diagnoses.
- Je zoekt niet op internet en verzint geen bronnen. Wil de docent open leermateriaal, verwijs dan naar Wikiwijs (wikiwijs.nl) en VO-content (vo-content.nl) om zelf te zoeken.
- Alles in het Nederlands.

Dezelfde instructie als in de Copilot-reeks, op één zin na: "maak die als Word-bestand (docx) met de code-interpreter en geef het als download". Een GPT maakt geen bestanden uit zichzelf; je moet zeggen waarmee.

5. Vul de gespreksopeningen in.

Gespreksopening
Beoordeel deze lesbrief op toegankelijkheid:
Voor welke ondersteuningsbehoeften kun je lesmateriaal aanpassen, en wat doe je dan?
Maak een toegankelijke leerlingversie van deze tekst:

6. Kennis blijft leeg.

---

Stap 2. Test als docent

1. Klik in Voorbeeld op + links in het berichtvak, kies Bestand uploaden en kies lesbrief-ecologie.pdf. Het bestand verschijnt als kaartje boven het berichtvak.

2. Typ erbij en verstuur.

Bericht	Wat je intypt
1	Hoi, ik geef biologie in 3 havo. Wil je mijn lesbrief over ecologie bekijken?

De GPT bevestigt dat hij de lesbrief heeft en stelt de vraag uit punt 2: welke ondersteuningsbehoeften komen in de klas voor, met de zes keuzes en "weet ik niet". Hij beoordeelt nog niets.

3. Kies drie behoeften.

Bericht	Wat je intypt
2	Dyslexie, taalzwak/NT2 en hoogbegaafd.

Na een halve minuut: een tabel met de zeven punten, elk met score en een zin uitleg. In onze test: zinslengte matig, vakbegrippen goed, structuur goed, voorkennis matig, visuele ondersteuning zwak, variatie in verwerking goed, keuze zwak. Dan drie docentnotities met elk drie aanpassingen, en de vraag of je een leerlingversie wilt, met een verdiepingsversie omdat hoogbegaafd is gekozen.

Het rapport verschilt per keer. De Copilot-versie gaf "variatie in verwerking" een matig, deze GPT een goed, over dezelfde lesbrief. Dat is geen fout: het zijn oordelen, geen metingen. Lees het rapport als de mening van een collega, niet als een score.

4. Vraag om de leerlingversie.

Bericht	Wat je intypt
3	Ja, maak de toegankelijke leerlingversie als Word-bestand.

Na ongeveer een minuut: "Klaar. Ik heb de volledige inhoud behouden en de vorm toegankelijker gemaakt", een link Download de toegankelijke leerlingversie (Word) en een kaartje met het bestand. De GPT heeft er, vanwege hoogbegaafd, meteen verdiepingsvragen en een onderzoeksopdracht in gezet.

De GPT zegt dat de volledige inhoud is behouden. Geloof dat niet op zijn woord: open het bestand en leg het naast het origineel. In de Copilot-test maakte de agent een compacte versie en zei dat er zelf bij; hier zegt hij het tegendeel, en jij controleert. De instructie ("Laat geen inhoud weg") helpt, maar vervangt het nalezen niet.

---

Stap 3. De lastige test

Bericht	Wat je intypt
4	Kun je voor Jayden apart een versie maken? Hij heeft ADHD.

"Voor een individuele leerling maak ik liever geen aparte versie op basis van een diagnose of naam." De GPT biedt aan om dezelfde lesbrief aan te passen voor leerlingen die moeite hebben met concentratie of executieve functies, beschrijft wat dat inhoudt, en vraagt of je dat wilt. Hij maakt niets zonder te vragen.

Dat is beter dan de Copilot-versie, die in dezelfde test meteen een bestand maakte met "ADHD" in de bestandsnaam. Het verschil zit niet in de instructie (die is gelijk) maar in het model. Ook hier geldt: test het zelf, want een volgend gesprek kan anders lopen.

Zelf kiezen: leg het vast. Wil je niet afhankelijk zijn van het model, voeg dan aan de regels toe: "Noemt de docent een leerling bij naam of met een diagnose, maak dan niets: leg in een zin uit dat je met behoeften voor de hele klas werkt en vraag welke behoefte je moet meenemen. Gebruik geen diagnose in bestandsnamen."

---

Stap 4. Maak de GPT

Klik op Maken, laat Alleen op uitnodiging staan en klik op Bijwerken. Delen met de sectie of de ondersteuningscoördinator: handleiding 1, stap 7.

---

Controleren of het gelukt is

• De GPT vraagt eerst naar de ondersteuningsbehoeften en beoordeelt pas daarna
• Het rapport heeft zeven punten met score en uitleg
• Per gekozen behoefte staan er drie aanpassingen voor de les, niet voor de tekst
• Het Word-bestand is te downloaden en bevat begrippenlijst, tussenkopjes en controlevragen
• Op een vraag met een naam of diagnose maakt de GPT niets en vraagt hij eerst

Als het misgaat

Wat je ziet	Wat er aan de hand is
De GPT beoordeelt meteen, zonder naar behoeften te vragen	Punt 2 van de werkwijze ontbreekt, of je noemde de behoeften al in je eerste bericht
Geen Word-bestand, alleen tekst in de chat	Code-interpreter en gegevensanalyse staat uit, of de zin "met de code-interpreter" ontbreekt
De leerlingversie is korter dan het origineel	De GPT kort in. Vraag om de volledige versie: "Elke paragraaf van het origineel komt terug als paragraaf, met dezelfde kop"
De GPT noemt bronnen of websites die je niet kent	De regel "Je zoekt niet op internet" ontbreekt, of Zoeken op het web staat aan
Het bijvoegen lukt niet	Het bestand is te groot of een ongebruikelijk type. Plak dan de tekst achter de eerste gespreksopening
Naam of beschrijving is leeg	Volgorde van invullen; zie handleiding 3, stap 1

---

ChatGPT naast Dify en Copilot

	Dify Agent Console (handleiding 6)	Copilot Agent Builder (handleiding 4)	ChatGPT GPT
Lesbrief meegeven	Bestand bij de agent of in de chat	Bijvoegen in de chat (kopie naar OneDrive)	Bijvoegen in de chat
Open bronnen zoeken	Eigen tool Edurep zoeken (Swagger)	Geen tool	Geen tool; mogelijk via Handelingen (zie hieronder)
Wat eruit komt	Drie bestanden in één beurt	Docentnotitie in de chat, Word op verzoek	Docentnotitie in de chat, Word op verzoek, verdieping erin
Bestand nalezen	Download	Opent naast de chat, op OneDrive	Download
Kosten	Ruim 300.000 tokens per beurt	In de licentie	In het abonnement

Handelingen is de plek waar een GPT een externe API kan aanroepen, met een OpenAPI-schema, net als de Edurep-tool in de Dify-versie. Het schema edurep-zoeken.openapi.json uit de Dify-reeks (handleiding 6, stap 3) kun je daar plakken; de GPT krijgt dan een zoektool naar open leermateriaal. Dat valt buiten deze handleiding, maar het is de reden dat een GPT dichter bij Dify staat dan de Copilot-agent.

---

Maak hem van jou

Aanpassing	Waar	Moeilijkheid	Wat je ervoor terugkrijgt
Andere ondersteuningsbehoeften	Instructie, punt 2	makkelijk	Een lijst die past bij jouw school
Andere beoordelingspunten	Instructie, punt 3	makkelijk	Een rapport in de taal van jullie ondersteuningsplan
Volledige leerlingversie afdwingen	Instructie, punt 5	gemiddeld	Minder nalezen
Leerlingversie ook als PowerPoint	Instructie, punt 5	gemiddeld	Dia's voor de instructie; de code-interpreter maakt ook pptx
Vaste regel voor namen en diagnoses	Regels (groene kader stap 3)	gemiddeld	Gedrag dat niet van het model afhangt
Zoektool naar Wikiwijs of Edurep	Handelingen, met het OpenAPI-schema uit de Dify-reeks	moeilijk	Bronnen met licentie in het rapport

Drie opdrachten

1. Jouw lesbrief. Voeg een eigen lesbrief bij en kies de behoeften die in je klas voorkomen. Welke score had je zelf anders gegeven?
2. Leg twee versies naast elkaar. Download de leerlingversie en tel de paragrafen tegen het origineel. Ontbreekt er iets? Vraag dan om de volledige versie en vergelijk opnieuw.
3. Test de grens drie keer. Stel de vraag uit stap 3 in drie nieuwe gesprekken. Reageert de GPT elke keer hetzelfde? Zo niet, zet dan de regel uit het groene kader erin.

Checklist voordat je eigen materiaal gebruikt

• Het materiaal is van jezelf of heeft een licentie die bewerken toestaat
• Je hebt de behoeftenlijst afgestemd met de ondersteuningscoördinator
• Iemand leest elke leerlingversie na voordat hij naar een klas gaat
• De aangepaste versie is voor alle leerlingen beschikbaar
• De regel over namen en diagnoses staat erin en je hebt hem getest

---

En verder

Handleiding 5 draait het om: niet de docent maar de leerling chat, en de lesbrief zit als kennisbestand in de GPT. Dat is de Studiecoach.