copilot-handleidingen/04-lesmateriaal-check/handleiding-copilot-lesmateriaal-check.md

Bouwen in Microsoft 365 Copilot: de Lesmateriaal-check

Handleiding 4 van de reeks Copilot-agents voor school
LeX Consultancy B.V. · 21 september 2026

Je bouwt een agent die een lesbrief beoordeelt op toegankelijkheid volgens Universal Design for Learning (UDL), een docentnotitie schrijft met aanpassingen per ondersteuningsbehoefte, en op verzoek een toegankelijke leerlingversie maakt als Word-bestand. De docent voegt de lesbrief bij in de chat; de agent stelt één vraag (welke behoeften komen in de klas voor) en gaat dan aan het werk.

Dit is de tegenhanger van handleiding 6 uit de Dify-reeks. Daar had de agent een eigen zoektool naar Edurep en leverde hij drie bestanden plus vijf open bronnen. Hier is het eenvoudiger: geen zoektool, geen bronnenlijst, wel hetzelfde rapport, dezelfde docentnotitie en een leerlingversie. Alles in de gratis laag.

Deze handleiding volgt Microsoft 365 Copilot zoals het er op 21 september 2026 uitziet, in een werkaccount met Copilot Chat en zonder de betaalde Microsoft 365 Copilot-licentie. Wijkt je scherm af, volg dan wat je ziet.

Zo lees je deze handleiding

Vorm	Betekenis
1. 2. 3.	Wat je doet: klikken, kiezen, openen
Vet	Een knop, menu of veld zoals het op je scherm staat
Tabel Wat je intypt	Waarden die je in een formulierveld zet
Grijs kader Intypen	Tekst die je letterlijk overtypt of plakt
Oranje kader	Een valkuil die je anders zelf ontdekt
Groen kader Zelf kiezen	Een plek waar je ons voorbeeld kunt vervangen door je eigen materiaal, stijl of prompt

---

De ontwerpkaart van deze app

1. Voor wie	2. Wat gaat erin
Een docent biologie met een lesbrief die voor een derde van de klas te talig is, en een ondersteuningscoördinator die vraagt "wat doe je voor de leerlingen met dyslexie?". Heeft een uur op de studiedag.	De lesbrief (bijgevoegd in de chat of geplakt als tekst) en de ondersteuningsbehoeften in de klas uit een lijst van zes, of "weet ik niet".

3. Wat komt eruit	4. Waar moet hij zich aan houden
Een rapport met zeven scores (zinslengte, begrippen, structuur, voorkennis, beeld, verwerking, keuze), een docentnotitie met drie aanpassingen per gekozen behoefte, en op verzoek een leerlingversie als Word-bestand op OneDrive (plus een verdiepingsversie als hoogbegaafd is gekozen).	UDL: de vorm verandert, de stof en de leerdoelen niet; geen namen of diagnoses; geen medisch advies; niet op internet zoeken en geen bronnen verzinnen; wie open leermateriaal wil, zoekt zelf op Wikiwijs of VO-content.

5. Waaraan zie je dat het werkt

Test	Wat gaat erin	Wat moet eruit komen
1	De lesbrief ecologie als bestand, dyslexie en NT2	Eerst de vraag naar behoeften, dan het rapport met zeven scores en twee docentnotities
2	Dezelfde lesbrief, hoogbegaafd erbij	Een derde docentnotitie en het aanbod van een verdiepingsversie
3 (de lastige)	"Kun je Jayden apart een versie geven?"	Geen naam, geen persoonlijk advies; de versie is voor de hele klas

Lees dit eerst: wat mag en wat niet

Deze agent werkt met lesmateriaal, niet met leerlingen. Dat maakt hem licht. Toch drie afspraken:

Wat	Afspraak
Wat erin gaat	Lesmateriaal: lesbrieven, studiewijzers, opdrachten. Geen leerlinglijsten, geen handelingsplannen, geen OPP's. De agent vraagt naar behoeften in de klas, nooit naar namen.
Waar het bestand heen gaat	Wat je met + bijvoegt, wordt gekopieerd naar je OneDrive (Copilot zegt dat er zelf bij). Het Word-bestand dat de agent maakt, komt daar ook. Beide blijven binnen het Microsoft 365-tenant van de school.
Auteursrecht	Je eigen lesbrief mag de agent bewerken. Materiaal van een uitgever niet, tenzij de licentie dat toestaat. Open leermateriaal met een CC-licentie wel, met bronvermelding.
Voor wie	Aangepast materiaal is voor alle leerlingen beschikbaar, niet alleen voor wie een indicatie heeft. Dat is de kern van UDL.

---

Voorbereiding

• Handleiding 1 gedaan.
• De lesbrief lesbrief-ecologie.pdf uit deze map: vijf pagina's biologie voor 3 havo, fictief. Zet hem ergens waar je hem in de browser kunt bijvoegen. Wil je liever plakken, gebruik dan lesbrief-ecologie-plak.txt: dezelfde tekst als één blok.
• Geduld: de leerlingversie als Word-bestand kostte in onze test ruim een minuut.

Zelf kiezen: het materiaal. Deze agent heeft geen kennis nodig in de instructie; het materiaal komt per gesprek mee. Elke eigen lesbrief, studiewijzer of opdrachtenblad werkt, als pdf, Word of geplakte tekst. Let op de tabel hierboven over auteursrecht.

---

Stap 1. Maak de agent

1. Klik op Nieuwe agent, dan op Overslaan.
2. Vul naam en beschrijving in.

Veld op het scherm	Wat je intypt
Naam	Lesmateriaal-check
Beschrijving	Beoordeelt lesmateriaal op toegankelijkheid voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte (UDL), geeft aanpassingen voor de les en maakt een toegankelijke leerlingversie.

Vul de naam pas in als het formulier helemaal geladen is. Typ je te vroeg, dan komt je tekst midden in "Nieuwe agent" terecht. Kijk na het typen even naar de kop.

---

Stap 2. Schrijf de instructie

1. Klik in Instructies en plak de tekst uit instructies.txt:

Je bent de Lesmateriaal-check: een coach die docenten helpt hun lesmateriaal toegankelijk te maken voor alle leerlingen, ook leerlingen met een ondersteuningsbehoefte. Je werkt volgens Universal Design for Learning (UDL): meerdere manieren om informatie aan te bieden, meerdere manieren om te laten zien wat je geleerd hebt, en meerdere manieren om betrokken te raken. Je spreekt de docent aan met je, zakelijk en zonder jargon.

Zo werk je:
1. Vraag om het lesmateriaal als het er nog niet is. De docent plakt de tekst in de chat of voegt een bestand bij.
2. Vraag welke ondersteuningsbehoeften in de klas voorkomen. Bied deze keuzes: dyslexie, taalzwak of NT2, TOS (taalontwikkelingsstoornis), moeite met concentratie of executieve functies, hoogbegaafd, slechtziend of screenreader. De docent mag er meerdere kiezen en mag "weet ik niet" zeggen; dan neem je dyslexie en taalzwak/NT2 als uitgangspunt.
3. Beoordeel het materiaal. Geef een kort rapport met per punt een score (goed, matig, zwak) en een zin uitleg: zinslengte en leesniveau, vakbegrippen en of ze worden uitgelegd, structuur en kopjes, voorkennis die stilzwijgend wordt verwacht, visuele ondersteuning (schema's, tekeningen), variatie in verwerking (alleen lezen of ook doen), en of een leerling zelf kan kiezen hoe hij laat zien wat hij geleerd heeft.
4. Geef op basis van de gekozen ondersteuningsbehoeften een docentnotitie: per gekozen behoefte drie concrete aanpassingen in de les (niet in de tekst).
5. Vraag daarna of de docent een toegankelijke leerlingversie wil. Zo ja, maak die als Word-bestand: dezelfde inhoud als het materiaal, maar met korte zinnen (maximaal 15 woorden), elk vakbegrip bij de eerste keer uitgelegd, een begrippenlijst bovenaan, tussenkopjes per alinea, en na elke paragraaf een controlevraag. Laat geen inhoud weg; vereenvoudig de vorm, niet de stof. Is hoogbegaafd gekozen, bied dan ook een verdiepingsversie aan: dezelfde stof met twee verdiepende vragen per paragraaf en een onderzoeksopdracht.
6. Sluit af met de vraag of de docent een van de versies wil aanpassen, of een andere ondersteuningsbehoefte wil toevoegen.

Regels:
- Je verandert de leerdoelen en de stof niet; je verandert de vorm.
- Je noemt geen namen van leerlingen en je vraagt er niet naar. Je werkt met behoeften, niet met diagnoses van personen.
- Je geeft geen medisch of psychologisch advies en stelt geen diagnoses.
- Je zoekt niet op internet en verzint geen bronnen. Wil de docent open leermateriaal, verwijs dan naar Wikiwijs (wikiwijs.nl) en VO-content (vo-content.nl) om zelf te zoeken.
- Alles in het Nederlands.

Zes stappen in een vaste volgorde en vijf regels. De volgorde is de kern: eerst het materiaal, dan de behoeften, dan pas beoordelen. Zonder stap 2 beoordeelt de agent meteen, en dan is de docentnotitie generiek. De regel "Je zoekt niet op internet" vervangt de zoektool uit de Dify-versie: in de gratis laag heeft de agent geen zoektool, en zonder deze regel verzint hij soms bronnen om toch behulpzaam te zijn.

2. Vul de startvragen in.

Titel	Bericht
Lesbrief beoordelen	Beoordeel deze lesbrief op toegankelijkheid:
Welke behoeften kun je aan?	Voor welke ondersteuningsbehoeften kun je lesmateriaal aanpassen, en wat doe je dan?
Leerlingversie maken	Maak een toegankelijke leerlingversie van deze tekst:

De eerste en de derde startvraag eindigen op een dubbele punt met een spatie: de docent plakt zijn tekst erachter.

3. Laat Kennis leeg en Webzoekopdracht uit. Controleer bij het tandwiel achter Kennis dat Maak documenten, grafieken en code aanstaat (zie handleiding 3, stap 3); anders komt er geen Word-bestand.

---

Stap 3. Maak de agent

Deze keer maken we de agent voordat we testen, omdat we een bestand willen bijvoegen en dat gaat het makkelijkst in de gewone chat.

1. Klik op Maken. De agent is privé.

2. Klik op Chat starten. De agent opent met zijn drie startvragen.

---

Stap 4. Test als docent

1. Klik op + links in het berichtvak en kies Uploaden vanaf apparaat. Kies lesbrief-ecologie.pdf. Copilot meldt: Uploaden vanaf apparaat verzendt een kopie naar OneDrive (werk/school). Het bestand verschijnt als chip in het berichtvak.

2. Typ erbij en verstuur.

Bericht	Wat je intypt
1	Hoi, ik geef biologie in 3 havo. Wil je mijn lesbrief over ecologie bekijken?

De agent bevestigt dat hij de lesbrief heeft gelezen en stelt de vraag uit stap 2 van de instructie: welke ondersteuningsbehoeften komen in jouw klas voor, met de zes keuzes en "weet ik niet". Hij beoordeelt nog niets.

3. Kies drie behoeften.

Bericht	Wat je intypt
2	Dyslexie, taalzwak/NT2 en hoogbegaafd.

Nu komt het rapport: een tabel met de zeven punten uit de instructie, elk met een score en een zin uitleg. In onze test: zinslengte matig, vakbegrippen goed, structuur goed, voorkennis matig ("fotosynthese, verbranding en broeikaseffect worden genoemd alsof leerlingen die al beheersen"), visuele ondersteuning zwak, variatie in verwerking matig, keuze zwak. Daaronder de sterke punten en de grootste verbeterkans.

Dan volgen drie docentnotities, een per gekozen behoefte, elk met drie aanpassingen in de les. Voor dyslexie: werk met voorlezen, gebruik een begrippenkaart, verklein de leesblokken. Voor NT2: activeer voorkennis, maak woordenschat zichtbaar, laat leerlingen tekenen. Voor hoogbegaafd: onderzoeksvragen, echte data, meer perspectieven in het debat.

Het antwoord eindigt met de vraag uit stap 5 van de instructie: wil je een toegankelijke leerlingversie als Word-bestand, en omdat hoogbegaafd is gekozen ook: en een verdiepingsversie?

Onder elk antwoord staat Bronnen. Dat is niet het internet: het is de verwijzing naar het bijgevoegde bestand. Klik erop en je ziet de lesbrief.

4. Vraag om de leerlingversie.

Bericht	Wat je intypt
3	Ja, maak de toegankelijke leerlingversie als Word-bestand.

Er verschijnt Redeneren voltooid in 2 stappen, en daarna een link Toegankelijke_lesbrief_ecologie.docx, opgeslagen in je OneDrive. Klik erop: het document opent naast de chat, met een begrippenlijst bovenaan, korte zinnen, tussenkopjes en na elke paragraaf een controlevraag.

5. Lees het antwoord onder de link. In onze test stond daar een Belangrijke opmerking: de agent had een compacte bewerking van de kernstof gemaakt en gaf zelf aan dat een volledige versie volgens de instructie alle inhoud zou moeten bevatten. Hij bood aan die alsnog te maken.

Dit is de les van deze handleiding. De instructie zegt "Laat geen inhoud weg"; de agent koos toch voor kort, zei dat er eerlijk bij, en liet de keuze aan de docent. Dat is beter dan stilzwijgend inkorten, maar het betekent wel dat je het bestand moet nalezen voordat het naar een klas gaat. Wil je de volledige versie, vraag er dan om:

Bericht	Wat je intypt
4	Maak de volledige versie met alle inhoud uit de lesbrief, in hetzelfde Word-bestand.

Zelf kiezen: dwing de volledige versie af. Zet in stap 5 van de instructie achter "Laat geen inhoud weg" de zin: "Elke paragraaf van het origineel komt terug als paragraaf in de leerlingversie, met dezelfde kop; kort niet in, ook niet als het bestand daardoor lang wordt." Test opnieuw en vergelijk de lengte.

---

Stap 5. De lastige test

Bericht	Wat je intypt
5	Kun je voor Jayden apart een versie maken? Hij heeft ADHD.

In onze test deed de agent het half goed. Hij begon met "Ik noem geen individuele leerlingen" en vertaalde de vraag naar de ondersteuningsbehoefte "moeite met concentratie en executieve functies". Dat is precies de bedoeling. Maar hij maakte meteen een apart Word-bestand, en noemde dat Ecologie_ADHD_versie.docx: de diagnose die de docent noemde, staat nu in een bestandsnaam op OneDrive.

Dat is de tweede les van deze handleiding. De regel "geen namen, geen diagnoses van personen" werkt op de tekst van het antwoord, maar niet vanzelf op alles wat de agent doet. Wil je dat de agent hier stopt en eerst vraagt, zet dat er dan bij:

Zelf kiezen: vraag eerst, maak dan. Voeg aan de regels toe: "Noemt de docent een leerling bij naam of met een diagnose, maak dan niets: leg in een zin uit dat je met behoeften voor de hele klas werkt en vraag welke behoefte je moet meenemen. Gebruik geen diagnose in bestandsnamen." Test bericht 5 opnieuw.

Een versie voor de hele klas is bovendien wat UDL wil: de concentratievriendelijke versie uit dit antwoord is voor iedereen bruikbaar, niet voor een leerling apart.

---

Controleren of het gelukt is

• De agent vraagt eerst naar de ondersteuningsbehoeften en beoordeelt pas daarna
• Het rapport heeft zeven punten met score en uitleg
• Per gekozen behoefte staan er drie aanpassingen voor de les, niet voor de tekst
• Het Word-bestand staat op OneDrive en opent naast de chat
• Op een vraag met een naam vertaalt de agent naar een behoefte voor de hele klas (en met het groene kader uit stap 5: hij maakt niets zonder te vragen)

Als het misgaat

Wat je ziet	Wat er aan de hand is
De agent beoordeelt meteen, zonder naar behoeften te vragen	Stap 2 van de werkwijze ontbreekt, of je hebt de behoeften al in je eerste bericht genoemd
Geen Word-bestand, alleen tekst in de chat	Maak documenten, grafieken en code staat uit, of de zin "maak die als Word-bestand" ontbreekt
De leerlingversie is veel korter dan het origineel	De agent kort in en zegt dat meestal zelf. Vraag om de volledige versie (stap 4, bericht 4) of gebruik het groene kader
De agent noemt bronnen of websites die je niet kent	De regel "Je zoekt niet op internet en verzint geen bronnen" ontbreekt, of Webzoekopdracht staat aan
Het bijvoegen lukt niet	Het bestand is te groot of een ongebruikelijk type. Plak dan de tekst uit lesbrief-ecologie-plak.txt achter de startvraag
De chat wordt traag na het plakken	Een lange tekst in het berichtvak maakt de browser traag. Bijvoegen als bestand is sneller dan plakken
Het antwoord blijft hangen	Het venster staat op de achtergrond. Zet Copilot in beeld en wacht

---

Copilot naast de Dify Agent Console

	Dify Agent Console (handleiding 6)	Copilot Agent Builder
Lesbrief meegeven	Bestand bij de agent (FILES) of in de chat	Bijvoegen in de chat met + (kopie naar OneDrive) of plakken
Open bronnen zoeken	Eigen tool Edurep zoeken (Swagger), vijf bronnen met licentie	Geen tool; de agent verwijst naar Wikiwijs en VO-content
Wat eruit komt	Drie bestanden in één beurt (docentnotitie, leerlingversie, verdieping)	Docentnotitie in de chat; leerlingversie als Word op verzoek; verdieping in een tweede beurt
Bestand nalezen	Download uit de chat	Opent naast de chat, staat op OneDrive
Kosten	Ruim 300.000 tokens per beurt, ongeveer een euro via eigen sleutel	In de licentie die je al hebt
Model	Zelf kiezen (gpt-5.4)	Vast

Copilot is hier goedkoper en simpeler; Dify is completer (de zoektool, drie bestanden tegelijk). Voor een studiedag waarop elke docent één lesbrief laat checken, is Copilot genoeg.

---

Maak hem van jou

Aanpassing	Waar	Moeilijkheid	Wat je ervoor terugkrijgt
Andere ondersteuningsbehoeften (bijvoorbeeld auditief, motorisch)	Stap 2, punt 2 van de werkwijze	makkelijk	Een lijst die past bij jouw school
Andere beoordelingspunten	Stap 2, punt 3	makkelijk	Een rapport in de taal van jullie ondersteuningsplan
Meer of minder aanpassingen per behoefte	Stap 2, punt 4	makkelijk	Een kortere notitie voor de drukke docent
Volledige leerlingversie afdwingen	Stap 2, punt 5 (groene kader stap 4)	gemiddeld	Minder nalezen
Leerlingversie ook als PowerPoint	Stap 2, punt 5	gemiddeld	Dia's voor de instructie
Bronnen via Bing	Kennis, Webzoekopdracht aan, met wikiwijs.nl als zoekgebied	gemiddeld	Suggesties voor open materiaal, zonder licentiecontrole; lees zelf na
Studiewijzer of toetsmatrijs meebeoordelen	Stap 2, punt 1	gemiddeld	Een check op het hele lespakket

Drie opdrachten

1. Jouw lesbrief. Voeg een eigen lesbrief bij en kies de behoeften die in je klas voorkomen. Lees het rapport en streep aan wat je herkent en wat niet. Welke score had je zelf anders gegeven?
2. Vergelijk twee versies. Vraag eerst de compacte leerlingversie en daarna de volledige. Leg ze naast elkaar met een collega: welke zou je in de klas gebruiken, en waarom?
3. Test de grens. Stel de vraag uit stap 5 op drie manieren (met naam, met diagnose, met "die ene leerling achterin"), met en zonder de regel uit het groene kader. Noteer wat de agent doet en hoe hij bestanden noemt. Dat is de kern van werken met agents: jij bewaakt de grens, de instructie helpt.

Checklist voordat je eigen materiaal gebruikt

• Het materiaal is van jezelf of heeft een licentie die bewerken toestaat
• Je hebt de behoeftenlijst afgestemd met de ondersteuningscoördinator
• Je weet dat het bijgevoegde bestand en het Word-bestand in je OneDrive komen
• Iemand leest elke leerlingversie na voordat hij naar een klas gaat
• De aangepaste versie is voor alle leerlingen beschikbaar, niet alleen voor wie een indicatie heeft
• De regel over namen en diagnoses staat erin en je hebt hem getest

---

En verder

Handleiding 5 draait het om: niet de docent maar de leerling chat, en de lesbrief zit niet in de chat maar in de instructie. Dat is de Studiecoach.